Kartal Oral Seven Escort Çiğdem

Çiğdem, tarihi tipografi ve gravür matbaa baskı blokları restorasyonu üzerine çalışan, 19. yüzyıl Osmanlı matbaalarında kullanılan nadide oyma pirinç harf kalıplarını ve harita klişelerini özel kimyasallarla temizleyip kırık tırnaklarını lehimleyen yirmi dördüncü yaşına girmiş bir mürtet ustasıydı. Şehrin tarihi sur boyu aksına komşu kalabilmek için Sulukule’de, Kale Boyu Caddesi’ne bağlanan Sivil Mimar Sokak’taki eski bir dökümhanenin depo katını atölye-ev kiraladı.

Çiğdem’in mücadelesi; mikroskobik gravör neşterlerinin, korozyon önleyici özel vaks cilalarının fahiş fiyatları ve sur dibindeki nemli havanın pirinç harf kalıplarında hızlıca yeşil korozyon (verdigris) oluşturma riskiydi. Gündüzleri Edirnekapı yakınlarındaki matbaa depolarında parça başı koli yüklüyor ve kâğıt istifçiliği yapıyor, gece yarısı ise atölyesindeki sarı masa lambasının altında mikroskopla yüzyıllık hurufat kalıplarının çapaklarını kazıyordu. Odasında ısıtıcı olmadığı için kışın soğuktan uyuşan elleri, milimetrik harf tırnaklarını düzeltmesini imkânsız hale getiriyordu.

Kırılma noktası, özel bir sahaf arşivi için restore ettiği 1860’lara ait 100 parçalık Osmanlıca pirinç matbaa harf takımının teslim gününden bir gece önce yaşandı. Sivil Mimar Sokak’ta yapılan altyapı kazısı sırasında kepçenin ana su borusunu patlatması sonucu, tazyikli su Çiğdem’in atölyesinin pencerelerinden içeri doldu. Su, doğrudan temizlenmiş ve koruyucu cilası henüz sürülmemiş pirinç kalıpların üzerine aktı.

Çiğdem, dondurucu suyun içinden kalıp kasasını saniyeler içinde çekti. Islanan pirinç harfler saatler içinde oksitlenip netliğini kaybedebilirdi. Sırılsıklam halde atölyeden çıkıp Kara Surları’nın devasa taş bloklarının dibine koştu. Mahalledeki kapalı bir fırının sıcak havalandırma alanına sığınarak, pirinç parçaların üzerindeki suyu emici kâğıtlarla saatlerce çekti. Sabaha kadar fırının kademeli ısısında metalleri kurutup vaks katmanını baştan uyguladı. Ertesi gün hurufat takımını pürüzsüz bir parıltıyla sahibine teslim ettiğinde, bu şehrin çamuruna ve soğuğuna karşı kendi emeğinin zaferini bir kez daha kanıtlamıştı.